Yazılar.

Klasik ceza ve ahlak felsefesinin temel metinlerinden biri olan Dostoyevski’nin Suç ve Ceza adlı eserinde somutlaşan "büyük bir amaca ulaşmak adına değersiz ve işlevsiz görülen unsurların feda edilebilirliği" tezi, çağdaş madencilik politikaları ve regülasyon mantığı açısından çarpıcı bir analoji zemini sunmaktadır. Türkiye madencilik mevzuatında son yıllarda artan maktu mali yükler, orantısız idari para cezaları, ölçek gözetmeyen bürokratik izin süreçleri ve nihayet borsa odaklı UMREK raporlama dayatması, küçük ve orta ölçekli maden işletmeciliğini yapısal bir varoluş krizine sürüklemektedir. Bu makale; pozitif maden hukuku uygulamalarının küçük madencileri piyasa dışına iten mekanizmalarını, Raskolnikov’un eylemini meşrulaştıran "faydacı rasyonalizm" kavramı ve Anayasal haklar (çalışma ve mülkiyet hürriyeti) ekseninde akademik bir yaklaşımla incelemektedir.

Maden arama ve prospeksiyon çalışmaları, barındırdığı yoğun teknik bilgi birikimi ve yüksek belirsizliğe karşın, Ar-Ge istatistiklerinin uluslararası referans metni olan OECD Frascati Kılavuzu tarafından kural olarak Ar-Ge kapsamı dışında tutulmaktadır. Bu çalışma, söz konusu dışlamanın arkasındaki asıl gerekçeyi ele almaktadır. Yaygın kanının aksine bu tercih, faaliyetin bilimsel niteliğinin göz ardı edilmesinden değil; 2008 Ulusal Hesaplar Sistemi’nde maden arama ve değerlendirmenin bağımsız bir fikrî mülkiyet varlığı sayılmasından kaynaklanan "çifte sayım" endişesinden doğmaktadır. Çalışma ayrıca bu sınırın UFRS 6 muhasebe standardı ile 5746 sayılı Kanun’un uygulama yönetmeliğinde nasıl karşılık bulduğunu incelemekte, istisnai durumları belirlemekte ve ölçüm yanlılığı, yöntem-uygulama ayrımının muğlaklaşması ile kritik mineraller ekseninde standardın tartışmalı yönlerini tartışmaya açmaktadır. Anahtar kelimeler: Ar-Ge, Frascati Kılavuzu, maden arama, prospeksiyon, ulusal hesaplar sistemi, 5746 sayılı Kanun, UFRS 6.

Türk idare hukukunun en az tartışılan çelişkilerinden biri, aynı bakanlığın çatısı altında birbirine taban tabana zıt iki devir rejiminin yürürlükte olmasıdır. Enerji piyasasında lisans sahibi ile faaliyeti fiilen yürüten kişinin ayrışması kural olarak kabul edilmezken; madencilikte rödövans sözleşmesi, tam da bu ayrışmayı hukuken mümkün kılan bir araç olarak işlemektedir. Bu yazıda söz konusu farklılığın teknik bir mevzuat detayı değil, idarenin bütünlüğü ilkesini ilgilendiren yapısal bir sorun olduğunu savunuyorum.

Türk hukukunda kanun yoluna başvurulmasının hükmün icrasına etkisi, HMK m. 350 ve m. 367’de düzenlenmiştir. Kural, kanun yoluna başvurmanın kararın icrasını durdurmamasıdır; kesinleşme şartı ise sınırlı sayıda karar bakımından öngörülmüş bir istisnadır. Bu istisnaların kapsamı, uygulamada özellikle “taşınmaz mal ile ilgili aynî haklar” ölçütü bakımından tartışma yaratmaktadır. İncelemeye konu olan tipik uyuşmazlık, tam da bu ölçütün maden ruhsatları bakımından uygulanıp uygulanmayacağı noktasında düğümlenmektedir. Bununla birlikte, uyuşmazlığın asıl katmanı, salt “taşınır-taşınmaz” tartışmasından ibaret değildir; adlî yargı kararının idarî makamlarca (MAPEG) infazı sırasında, idarenin sahip olduğu bağımsız inceleme yetkisinin kapsamı ve bu sürecin idarî yargı tarafından denetimi, meselenin özünü oluşturmaktadır. Bu çalışmada, anonimleştirilmiş bir örnek olay üzerinden, maden ruhsatının hukukî niteliği, maden sicilinin işlevi, adlî yargı kararlarında kesinleşme şartı (HMK m. 350/2 ve 367/2), idarî işlemin hukukî rejimi (Anayasa m. 138/4) ve nihayet adlî yargı kararı ile idarî işlem arasındaki ilişki üçlü bir perspektifle ele alınacaktır.

31 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan “Maden Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” ile Maden Yönetmeliği’nde iki önemli değişiklik yapılmıştır. Birincisi, III. Grup madenler arasına “hidrojen (H₂) gazı” eklenmesi; ikincisi ise rödövans sözleşmelerinin sicilden silinmesinde “kesinleşmiş bir” ibaresinin kaldırılmasıdır. Bu çalışma, her iki değişikliği Anayasa’nın 168. maddesi, 3213 sayılı Maden Kanunu ve hukuk devleti ilkeleri çerçevesinde ele almakta; ilk değişikliğin açıkça kanunilik ilkesine aykırı olduğunu, ikinci değişikliğin ise hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleri açısından ciddi sakıncalar taşıdığını ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Maden hukuku, hidrojen, rödövans, Anayasa m.168, kanunilik ilkesi, hukuki güvenlik, idari yargı.

11/12/2022 tarihli Madencilik Yönetmeliği'nin arama dönemi rejimi, 30/10/2025 tarihli değişikliğle yeniden şekillenmiş, ekonomik olarak uygulanabilir bir rezerv bulunmadığında, belirli koşullar sağlandığı sürece, arama lisans ücreti ve ihale ücretinin lisans sahibine iade edilmesini öngörmektedir (Madde 15/16). Bu çalışma, iade hükümünü idari hukukun kavramsal araçları aracılığıyla incelerek, iadenin yasal doğasını, toplanan ücretin karakterini, yönetimin bağlı yetkisi mi yoksa takdire yetkisi mi kullandığını, başvuru gerekliliğinin usul sonuçlarını ve hükümün yasallık ilkesiyle uyumunu ele almaktadır. İade ödemesinin idari hataya değil, karşılıklı performans ve eşitlik dengesine dayanan bir telafi gerekçesine dayandığını savunur; koşullar sağlandığında yönetimin sınırlı bir yetkisi altında hareket ettiğini; ve iadenin reddedilmesine dair bir idari eylem veya idari eylemsizlik yargısal denetime tabi olacaktır. Çalışma, iadeyi masrafların geri ödemesinden ayırır ve arama riskinin lisans sahibinde kaldığını ve masrafların geri ödemesinin ancak idari veya kamu müdahalesinin faaliyeti engellediği durumlarda ortaya çıkabileceğini savunur. Anahtar kelimeler: Madencilik hukuku, arama lisansı, lisans ücretinin iadesi, bağlı yetkinliği, yasallık ilkesi.