3573 Sayılı Kanun Kapsamında Zeytinlik Sahalarda Madencilik Faaliyetleri ve Güncel Hukuki Rejim

Özet: Zeytinlik sahalarda maden arama ve işletme faaliyetleri, 3573 sayılı kanun ve 3 km kuralı çerçevesinde incelenmiştir. Danıştay içtihatları ve güncel hukuki rejim analizi.Madencilik sektörü ile tarımsal koruma alanları arasındaki en kritik hukuki çatışma noktalarından birini 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun oluşturmaktadır. Özellikle bu kanunun 20. maddesi, madencilik faaliyetlerinin planlanması ve icrası aşamasında "aşılması gereken en önemli eşik" niteliğindedir.

1. 3 Kilometre Mesafesi ve Mutlak Koruma İlkesi

3573 Sayılı Kanun’un 20. maddesi uyarınca; zeytinlik sahalara 3 kilometre mesafede, zeytinliklerin gelişmesine mani olacak kimyevi atık bırakan, toz ve duman çıkaran tesis yapılamayacağı amir hüküm altına alınmıştır. Yargı kararları, bu mesafeyi ölçümlerle sabit bir "yasak alan" olarak kabul etmektedir.

2. Normlar Hiyerarşisi: Yönetmelik ve Kanun Çatışması

01.03.2022 tarihli Maden Yönetmeliği değişikliği ile getirilen "elektrik ihtiyacını karşılamak üzere zeytinlik sahalarda madencilik yapılmasına izin veren" düzenleme, Danıştay tarafından normlar hiyerarşisi ilkesi uyarınca durdurulmuştur.

• Temel İlke: Bir yönetmelik hükmü, kanunla (3573 S.K.) getirilen mutlak yasağı esnetemez.

• Kazanılmış Haklar: Ruhsat hukuku açısından "kazanılmış hak" (vested rights) kavramı, zeytinlik sahalarda ancak kanuni düzenleme ile korunabilir durumdadır.

3. ÇED Süreçlerinde Zeytinlik Kriteri

Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) raporlarında, projenin zeytinlik sahalara olan mesafesi sadece teknik bir veri değil, hukuki bir geçerlilik şartıdır. Eserimizde de vurguladığımız üzere, "ÇED Olumlu" kararı alınmış olsa dahi, 3573 sayılı Kanun’a aykırılık tek başına bir iptal gerekçesidir.

4. Yargısal Denetimde "Üstün Kamu Yararı" Testi

İdare mahkemeleri ve Danıştay, madencilik faaliyetinin getirisi ile zeytinliklerin korunmasındaki kamu yararını karşılaştırmaktadır. Ancak mevcut hukuk sistemimizde, zeytinliklerin korunması "öncelikli ve üstün kamu yararı" olarak karine kabul edilmektedir.