Yazılar.

Makale, Türkiye'de madencilik sektöründe devletin rolünün Türkiye Varlık Fonu (TVF) hamleleriyle nasıl bir kabuk değişimine uğradığını incelemektedir . Yaşanan bu dönüşüm, Anayasa'nın 47. maddesinde tanımlanan, özel sektörün mülkiyetine rıza dışı el konulmasını ifade eden klasik bir "devletleştirme" eylemi değildir . Ceza mahkemelerinin müsadere kararlarıyla mülkiyeti zaten Hazine'ye geçmiş olan şirketlerin (Koza Grubu vb.) Cumhurbaşkanlığı kararıyla TVF'ye ayni sermaye olarak aktarılması söz konusudur . Bu süreç, devletin piyasada devasa bir holding gibi davrandığı "Yeni Devlet Kapitalizmi" ve "Sektörel Konsolidasyon" modeli olarak tanımlanmaktadır .

Kamu yararı" kavramı, idare hukuku ve kamu politikaları yapım süreçlerinde merkezi bir öneme sahip olmasına rağmen, soyut yapısı gereği idari uygulamalarda tutarsızlıklara ve ciddi hukuki uyuşmazlıklara yol açabilmektedir. Özellikle madencilik sektörü gibi yüksek ekonomik ranta karşılık derin çevresel ve toplumsal maliyetler barındıran alanlarda, kamu yararı karinesi çoğunlukla yalnızca istihdam ve makroekonomik büyüme söylemleri üzerinden kurulmaktadır. Bu çalışma, kamu yararı kavramını slogan düzeyinden veri ve rasyonalite düzlemine taşımak amacıyla doğrulanabilir, şeffaf finansal ve operasyonel verilerden türetilen "On İki Değişkenli Analitik Model" önermektedir. Geliştirilen bu model, Türkiye’de faaliyet gösteren ve kimlikleri gizli tutulan dört farklı altın madeni şirketinin 2022-2025 dönemine ait bağımsız denetim raporları ve KAP bildirimleri üzerinden test edilmiştir. Ampirik bulgular, aynı doğal kaynağı çıkaran firmalar arasında kamu payı ve toplumsal fayda rasyoları açısından 26 kata varan uçurumlar olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma sonucunda, "üstün kamu yararı" değerlendirmelerinin objektif kriterlere bağlanması amacıyla beş temel politika reformu sunulmaktadır. Anahtar Kelimeler: Kamu Yararı, Madencilik Ekonomisi, Efektif Vergi Oranı, Government Take, Sorumluluk Etiği.

Madencilik faaliyetlerinin sürdürülebilir kalkınma çerçevesinde değerlendirilmesi, son kırk yılın hâkim anlayışı. Bu çalışma, iki güncel metni birbirine konuşturuyor. Birincisi Gül Üstün'ün halkın katılımı ve Kanada maden hukuku üzerine çalışması; ikincisi Mehmet Karadeniz'in insan-üretim-doğa ilişkisi üzerine sempozyum bildirisi. Üstün, katılımın çevresel etki değerlendirmesinin (ÇED) ötesine taşınması gerektiğini savunuyor. Karadeniz ise sürdürülebilir kalkınma söyleminin tükendiğini, köklü bir zihniyet değişimine ihtiyaç duyulduğunu ileri sürüyor. İlk bakışta iki farklı uçtan konuşur görünen bu metinler aslında birbirini tamamlıyor. Çalışma, halkın katılımının sadece usule ilişkin bir hak değil; kuşaklararası adaletin ve jeoetik sorumluluğun somut bir taşıyıcısı olduğunu savunuyor. Türk maden mevzuatının bu işlevi karşılamakta zayıf kaldığını; sosyal lisans ve FPIC gibi kavramların boşluğu doldurabileceğini gösteriyor. Sonuçta, mevcut zihniyetin tümüyle terk edilmesinin koşulları yok; ama jeoetik ilkelerle yeniden donatılması zorunlu.

Bu çalışma, Türkiye madencilik ve taşocakçılığı sektörünün son on yıllık dönemde gösterdiği gelişimi üç ayrı boyutta incelemektedir: üretim hacmi, ekonomi içindeki ağırlık ve işletmelerin sayısal ile yapısal görünümü. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine dayanan inceleme, sektörün reel üretiminin 2015–2021 döneminde belirgin biçimde arttığını, ancak bu büyümenin ne ekonomideki payına ne de işletme sayısına yansıdığını ortaya koymaktadır. Sektör, üretim artışını yeni firmalar veya yeni istihdam yaratarak değil, mevcut yapının daha yoğun çalışmasıyla gerçekleştirmiştir. İşletme yapısı ise çok sayıda mikro ölçekli girişim ile az sayıda büyük ölçekli işletmenin bir arada bulunduğu ikili (dual) bir görünüm sergilemektedir.

Maden kaynaklarının optimal düzeyde ekonomiye kazandırılması, hem mühendislik disiplinlerinin teknik kabiliyetine hem de yasal mevzuatın bu teknik karmaşıklığı esnek ve teşvik edici bir hukuki mimariyle düzenlemesine bağlıdır. Bu bağlamda "kompleks cevherler", her iki disiplinin en yoğun kesişim noktalarından birini oluşturmaktadır.

Madencilik sektörü, yeraltı kaynaklarının ekonomik hayata kazandırılmasının yanı sıra, devletin egemenlik hakkına dayalı olarak elde ettiği mali gelirler kanalıyla kamu bütçesi için stratejik bir öneme sahiptir. Türkiye’de maden istihracı yapan gerçek veya tüzel kişilerin Maden Kanunu uyarınca devlete ödemekle yükümlü olduğu "Devlet Hakkı", sektörün mali takibinde en somut göstergelerden biridir. Bu çalışmada, Maden İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG) tarafından yayımlanan 2011–2024 dönemi devlet hakkı tahakkuk verileri ile aynı döneme ait metalik maden üretim tonajları, altın fiyatları ve yasal oran değişiklikleri analitik bir yaklaşımla incelenmiştir. Çalışmanın temel amacı, cari (nominal) verilerin ötesine geçerek kamu gelirlerini Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) ile reel hale getirmek; bütçe gelirlerindeki artışın arkasındaki kök nedenlerin fiziksel üretim genişlemesinden mi, küresel emtia fiyatlarından mı yoksa idari-hukuki müdahalelerden mi kaynaklandığını tespit etmektir.